Testosteron is geen mannenzaak
Wanneer we het over menopauze hebben, denken we spontaan aan oestrogeen en progesteron. Maar ook testosteron speelt een belangrijke rol in het vrouwelijke lichaam — en ook dit hormoon verandert in de overgang.
Wat gebeurt er met je testosteron in de menopauze?
Testosteron wordt bij vrouwen aangemaakt in:
de eierstokken
de bijnieren
perifere omzetting in vet- en spierweefsel
In tegenstelling tot oestrogeen daalt testosteron niet plots bij de menopauze, maar geleidelijk vanaf ongeveer het 30ste levensjaar.
Wat wél gebeurt rond de menopauze:
de ovariële productie valt weg
SHBG (Sex Hormone Binding Globulin) kan stijgen, waardoor vrij testosteron daalt
stress (HPA-as activatie) kan de bijnierproductie beïnvloeden
Het resultaat? Sommige vrouwen ervaren symptomen die mogelijk gelinkt zijn aan een relatief testosterontekort.
Wat doet testosteron bij vrouwen?
Testosteron is geen “mannelijk hormoon”. Vrouwen hebben het nodig voor:
1. Seksueel verlangen (libido)
Het speelt een sleutelrol in seksuele motivatie en responsiviteit.
2. Energie en motivatie
Testosteron beïnvloedt drive, initiatief en mentale vitaliteit.
3. Spiermassa en kracht
Het ondersteunt eiwitsynthese en spierbehoud.
4. Botgezondheid
Indirect via aromatisatie naar oestradiol.
5. Stemming en zelfvertrouwen
Een tekort kan samenhangen met verminderde assertiviteit en somberheid.
Belangrijk: deze klachten zijn multifactorieel. Niet elk libidoverlies is een testosteronprobleem.
Wanneer kan testosteronsuppletie nuttig zijn?
De enige indicatie waarvoor voldoende wetenschappelijke consensus bestaat, is:
Hypoactive Sexual Desire Disorder (HSDD) bij postmenopauzale vrouwen.
Internationale richtlijnen (o.a. International Menopause Society) stellen dat testosterontherapie overwogen kan worden bij vrouwen met:
aanhoudend laag seksueel verlangen
persoonlijk lijdensdruk
na uitsluiting van andere oorzaken
vaak pas nadat oestrogeentherapie geoptimaliseerd werd
Wat weten we over effectiviteit?
Verbetering in seksuele wens en bevrediging
Effect zichtbaar na 6–12 weken
Lage, fysiologische dosering is cruciaal
Wat weten we nog niet?
Lange termijn veiligheid (>2 jaar)
Effect op cardiovasculair risico
Borstkankerrisico op lange termijn
Waar moet je voorzichtig mee zijn?
Testosteron is géén standaard menopauzebehandeling.
Mogelijke nevenwerkingen bij te hoge dosering:
acne
toegenomen beharing
stemverlaging (zeldzaam maar irreversibel)
clitorishypertrofie (zeldzaam)
Daarom:
✔️ altijd in lage, vrouwelijke dosering
✔️ opvolging van klinische respons (bloedwaarden zijn minder leidend dan symptomen)
✔️ niet starten zonder duidelijke indicatie
Mijn visie als menopauzeconsulente
Testosteron kan voor sommige vrouwen een waardevolle aanvulling zijn — maar het is geen quick fix voor vermoeidheid, stress of relationele dynamiek.
Bij libidoverlies kijk ik altijd eerst naar:
oestrogeenstatus
vaginale gezondheid
relatiecontext
stressbelasting (HPA-as)
slaap
lichaamsbeeld
medicatie (bv. SSRI’s)
Pas wanneer dat kader klopt, kan testosterontherapie overwogen worden.
Besluit
Testosteron daalt geleidelijk bij vrouwen en kan in de menopauze bijdragen aan veranderingen in libido, energie en spierkracht.
De enige goed onderbouwde indicatie voor suppletie is HSDD bij postmenopauzale vrouwen — steeds onder medische begeleiding.
Menopauzezorg blijft maatwerk. Geen hype, geen angst — maar onderbouwde keuzes.